اصول کشت و کار گیاهان دارویی 8

سلسله مقالات کشت و کار گیاهان دارویی

اصول کشت و کار گیاهان دارویی 8

اصول کشت و کار گیاهان دارویی 8 : غیر از مواردی که در صفحات قبل اشاره شد سعی کنید زمینی انتخاب کنید که به جاده نزدیک‌تر باشد تا حمل‌ونقل کارگر و محصولات و ادوات کشاورزی آسان‌تر شود. بدانید که انتقال امکانات مانند ماشین‌آلات با توجه به مسافتی که طی می‌شود دارای هزینه‌های بیشتری می‌باشد. و اغلب مشاهده شده است که یک فاصله نامعقول باعث دلزدگی تولیدکننده از تحمیل هزینه‌های خرید ماشین باری یا هزینۀ حمل‌ونقل خواهدشد. شما میتوانید فایل صوتی مشاوره انتخاب زمین مناسب در گیاهان دارویی را دانلود کرده و گوش کنید.

  • برای مثال در صورتی که شما هر سال از یک هکتار حدود 40 تن پیکر رویشی تازه بادرنجبویه برداشت کنید با حجم بسیار بالایی که دارد شاید بالغ بر ده‌ها بار نیاز باشد که یک واحد ماشین باربری نیسان، بار تازه برداشت شده را به محل خشک‌کردن انتقال دهد و اگر فاصله بین سولۀ خشک‌کردن و مزرعه زیاد باشد در هر سال شما باید مبالغ هنگفتی جهت حمل بار بپردازید که این هزینه‌ها در نهایت باعث کاهش سود شما خواهدشد.
  • نمونۀ بسیار بارز آن در سال‌های 1390 در منطقۀ جلفا رخ داد که یکی از تولیدکنندگان اقدام به کاشت گاورزبان اروپایی کرده بود. چون محل خشک‌کردن از محل مزرعه فاصله داشت بایستی بار تر با هزینه جهت خشکانیدن از مزرعه سریعاً منتقل می‌شد. این قبیل هزینه‌ها زمانی سرسام‌آور می‌شود که شما در کنار انتخاب اشتباه زمین به یک یا دو انتخاب اشتباه دیگر مرتکب شده باشید و در این صورت است که کنترل هزینه‌ها از دست شما خارج شده و دو حالت پیش می‌آید. یا باید از کسی مبالغی قرض کنید تا از عهدۀ هزینه‌ها بربیایید یا اینکه کنار کشیده و اجازه دهید مزرعه نابود شود. در هر دو حالت شما در شرایط استرس و زیان‌آوری قرار خواهیدگرفت.
  • عوامل دیگری نیز در انتخاب زمین دخیل می‌باشد که از آنها می‌توان به شرایط نوری زمین یا شیب، و سطح آبهای زیرزمینی، و ارتفاع از سطح دریا اشاره کرد.

 

کنترل شرایط زمین کشاورزی

ما نمی‌توانیم همۀ شرایط ذکر شده را در یک زمین داشته باشیم و باید زمین‌هایی را انتخاب کنیم که بیشترین شرایط را دارا می‌باشند. اصلی در کشاورزی هست که به آن «عامل محدودکننده» می‌گویند. عامل محدودکننده در واقع فاکتوری است که باعث از کارافتادن فرآیند تولید می‌شود. گاهی این عامل بسیار کوچک می‌باشد ولی اثر بزرگی دارد. باید در انتخاب زمین دنبال رفع عوامل محدودکننده باشیم.

  • فرض کنید زمینی در شرایط بسیار ایده آل از نظر آبی، کیفیت خاک، راه‌های دسترسی و نزدیکی به شهر و اجاره‌ بهای مناسب انتخاب شده است اما عملکرد مزرعه کمتر از استاندارد پیش بینی شده است. بررسی ها نشان دهنده مناسب بودن شرایط زمین و آب و هوا می باشد. اما کاهش عملکرد میتواند به دلایل دیگری نیز اتفاق بیافتد. اگر در حاشیه مزرعه دو ردیف درخت بلند صنوبر کشت شده باشد و مانعی برای تابش مستقیم نور آفتاب به زمین ایجاد شود. سایه‌اندازی یا کمبود نور، عامل محدودکننده بوده و باعث افت عملکرد مزرعه میشود.

کشت مخلوط گیاهان دارویی

کشت و کار گیاهان دارویی بصورت کشت مخلوط، یکی از بهترین بهره برداری ها از فضای استفاده نشده باغات می باشد. در موارد بسیار زیادی باغدارانی با ما تماس گرفته و در مورد شرایط کشت و کار گیاهان دارویی در بین درختان تازه کاشته شده مطرح کرده اند.

کشت مخلوط به معنای استفاده بیشتر از مزرعه می باشد و کشاورزانی که به دنبال بهره برداری از مزرعه در بالاترین سطح هستند میتوانند کشت مخلوط را در باغات یا مزراع خود پیاده کنند. در گیاهان دارویی نیز این طرح اجرا میشود و مثالهای فراوانی برای این نوع کشت در ایران و خارج از ایران میتوان پیدا میشود.

در انتخاب زمین برخی ویژگی‌ها اختصاصی هستند و به نوع گیاه کاشته شده ارتباط دارند. مثلاً اگر به دنبال تولید گیاه داروی سنبل الطیب[1] هستید حتماً باید زمین با آب کافی و بافت خاکی بسیار نرم  و سرشار از مواد غذایی در اختیار داشته باشید. بهتر است زمین سنبل الطیب در بستر رودخانه‌های قدیمی و خاک‌های آبرفتی باشد. نرمی بافت خاک و قدرت غذایی بالای آن یکی از بهترین بسترها برای کشت و کار گیاه دارویی سنبل الطیب است. اهمیت سبکی بافت خاک در سنبل الطیب بهره برداری از ریشه دارویی آن می باشد.

  • مطمئناً این شرایط در گیاهانی که به‌دنبال بهره‌برداری از گل، یا پیکررویشی آنها یا بذر آنها هستیم مطرح نمی‌باشد. در صورتی که خاک مزرعه سنبل الطیب سنگین باشد یک عامل محدودکننده به حساب می‌آید.

 

آویشن باغی گیاهی چندساله می‌باشد و در خاکهای نسبتا سبک و شنی رشد بهتری میکند. زمین‌های هموار و دشت ها برای کاشت آویشن بسیار مناسب می باشند به شرطی که آب کافی در اختیار گیاه قرار داده شود.

  • هدف از ذکر چنین مطالبی روشن شدن شرایط انتخاب زمین می باشد. اگر زمین انتخاب شده دارای سنگ های درشت و مزاحم می باشد باید مزرعه از وجود آنها تمیز گردد، چرا که عامل محدودکننده به حساب آمده و برای عملیات آماده‌سازی زمین، شخم یا تسطیح مشکل‌ساز خواهند شد.
  • یک عامل مهم دیگر در انتخاب زمین شیب زمین می‌باشد. در مورد شیب که بیشتر در کشت با سیستم آبیاری غرق‌آبی مطرح می‌گردد باید زمینی انتخاب گردد که مشکلی در آبیاری ایجاد نگردد. هرچند این موضوع در آماده‌سازی زمین بحث می‌شود ولی بهتر است در صورت امکان زمینی انتخاب گردد که دارای شیب ملایم و مناسب باشد.
  • شیب زیاد زمانی آسیب‌زننده می‌شود که در آبیاری جریان تند آب باعث شسته‌شدن کرت‌ها شده و همۀ گیاهان و نشاءها را با خود شسته و از بین می‌برد. البته این موضوع در آبیاری قطره‌ای اهمیت پیدا نمی‌کند ولی در آبیاری بارانی و غرق‌آبی شیب زمین اهمیت بسیار بالایی دارد. باید این نکته مورد توجه قرار داد.

 

هیچ‌وقت ظاهر خاک را ملاک کیفیت خاک قرار ندهید فرقی نمی‌کند چه گیاهی قرار است کشت گردد اگر برای یک زمین اولین بار است که تصمیم گرفته‌اید کشت و کار را انجام دهید حتماً از راه‌های علمی برای تعیین کیفیت خاک استفاده کنید.

در بازدید از زمین دست‌نخورده در شمال ایران، در ظاهر کیفیت خاک بسیار بالا بود اما بعد از بررسی دقیق زمین؛ ما برای تعیین کیفیت خاک اقدام به نمونه‌برداری به روش مستقیم و زیگزاگی کردیم تا اینکه در یکی از نمونه‌برداری‌ها از عمق 30 تا 60 یعنی در عمق 45 سانتی‌متری به یک لایۀ گچی سفت برخورد کردیم و این لایه باعث شد که بعد از بررسی بیشتر از انتخاب آن زمین اجتناب شود. گاهی یک لایۀ سفت در عمق خاک باعث ایجاد خفگی و سوختگی در ریشه‌ها شده و گیاهان مزرعه از بین می‌رود.

  • مثال دوم مربوط به مرند می‌باشد در جنوب شهر مرند زمین‌های حاصلخیزی وجود دارد که عملاً کشت درخت در آنجا با مشکل روبه‌رو می‌شود. علت این امر به کیفیت بافت خاک برمی‌گردد. وجود یک لایۀ رسی سخت با زهکش و تهویۀ نامناسب در عمق یک متری باعث می‌شود نهال‌ درختان کاشته شده از سال سوم شروع به زرد شدگی و خشکیدن کنند.

بنابراین باید از ظاهر خاک، گیاهان موجود در منطقه و نمونه‌برداری و آزمایش خاک از کیفیت خاک مطمئن شد. این موضوع همان‌طور که قبلاً نیز به آن اشاره کرده‌ام در زمین‌هایی بسیار اهمیت دارد که هنوز کشت و کاری در آنها صورت نگرفته است و الا زمین‌های کشاورزی زیر کشت خود گویای کیفیت خاک می‌باشند.

  • از فاکتورهای تاثیرگذار در انتخاب زمین وجود نیروی کارگری در منطقه می‌باشد. بیشتر امور مزرعه توسط نیروی کارگری انجام میشود.
  • اگر انتخاب زمین به نحوی باشد که کارگر از آمدن به آنجا اجتناب کند یا راه حمل‌ونقلی آن صعب العبور باشد و مجبور باشد پیاده‌روی کند هیچ وقت با شما همکاری نخواهد کرد.

نیروی کار در مزرعه گیاهان دارویی

در کل کارگرها به دنبال انجام کارهایی هستند که آسانتر باشد ضمن اینکه برخی از شهرها نیروی کارگری بیکار ندارند باید به این نکته توجه داشته باشید که اگر در نزدیکی محل مزرعه نیروی کارگری نباشد مجبور هستید با وسایل نقلیه از شهرهای مجاور نیروی کارگری بیاورید که آن هم متعاقباً هزینه‌های شما را افزایش می‌دهد. نیروی کار ارزان در همۀ نقاط ایران یافت نمی‌شود. در شمال ایران، استان‌های فارس، یزد، خوزستان، نیروهای کارگری سازمان‌دهی‌شده و فراوان وجود دارد ولی در بقیۀ شهرها به سختی و از بومیان همان منطقه می‌باشند. بنابراین این موضوع نیز حائز اهمیت می‌باشد. بررسی شرایط کارگری در منطقه استان فارس در سال 1397 نشان میدهد که در فصول برداشت و خشک کردن گیاهان دارویی مشکل کمبود نیروی کاری از اساسی ترین مشکلات پیش روی تولید کننده های گیاهان دارویی می باشد…

ادامه بحث

اصول کشت و کار گیاهان دارویی 9

نکته مهم

ما در هربال مارکت یک سلسله از مقالات را منتشر میکنیم که در ادامه هم و در طول زمان منتشر میشوند. لذا اگر به دنبال مطالعه ادامه همین مقاله هستید بایستی این سلسله از مقالات را دنبال کنید تا رشته کلام حفظ گردد. برای دسترسی به این سلسله مقالات باید به بخش سلسله مقالات گیاهان دارویی مراجعه کنید.

تهیه و تنظیم

  • تهیه و تنظیم از هربال مارکت
  • انتشار این مقاله به هیچ وجه قانونی و انسانی نمی باشد
  • نویسنده: مهدی قنبری

 


[1] – Valeriana officinalis

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *