Loading...

روش های استخراج اسانس ها

روش های استخراج اسانس ها

روش های استخراج اسانس ها

برای اینکه مفهوم اسانس گیری گیاهان دارویی را بهتر درک کنید. شیر محلی تازه را در نظر بگیرید که دارای چربی زیاد است و پس از گرم کردن، لایه ای از چربی روی سطح آن تشکیل شده و در واقع چربی های موجود در شیر به سطح آن آمده‌اند. در مقام تشبیه این همان اسانس یا روغن فرار گیاه است که در فرآیند تقطیر (حرارت دادن گیاه همراه با آب برای جداسازی ترکیبات آن) به سطح آب آمده و قابل جداسازی است. همانطورکه در صنایع لبنیات، چربی یا کره شیر را گرفته و در قسمت‌های دیگر خامه‌سازی، بستنی‌سازی و کره‌سازی مورد مصرف قرار می‌دهند، در اسانس‌گیری هم این اسانس را از مخلوط فوق، جدا کرده و در مصارف درمانی، صنایع غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد و آب معطر باقیمانده حاصل از این تقطیر، همان عرق گیاهی است. باید دانست که اسانس‌ها به دلیل اینکه روغن هستند، در آب قابل اختلاط نبوده و تنها می‌توانند در بین مولکول‌های آب قرار بگیرند. در ادامه با روش های استخراج اسانس ها آشنا خواهیم شد.

منبع اسانس در گیاهان

محل تشکیل و جایگزینی اسانس ها در گیاهان به تیره های مختلف بستگی دارد. به عنوان مثال در گیاهان تیره نعناع، اسانس ها در تارهای ترشح کننده گیاه و در چتریان لوله های روغنی و در گل محمدی در گلبرگ و … قرار دارد.

وزن مخصوص اسانس کمتر از آب می باشد و به جز مواردی کم، بر روی آب مانند لکه های چربی قرار می گیرند. اسانس به علت تبخیر در اثر مجاورت هوا در ظرف های سر بسته نگهداری می شود. همواره به یاد داشته باشید، در حالت عادی کلیه ی روغن های فرار به اسانس ها معروف هستند.

روش های استخراج اسانس هارنگ اسانس ها

اسانس در اولین مرحله جداسازی بی رنگ است ولی به محض اینکه در معرض هوا قرار می گیرد تغییر رنگ می دهد. یکی از موارد دیگری که در مورد اسانس ها باید در نظر بگیریم اینست که معمولا اسانس را در ظرف های تیره رنگ نگهداری می کنند چون تابیدن نور بطور مستقیم از خاصیت کیفی اسانس به شدت می کاهد. اسانس در الکل، محلول است.

ساختار اسانس ها

قبل از فراگیری روش های استخراج اسانس ها بایستی در مورد ساختار اسانسها اطلاعات کامل و دقیقی بدست بیاورید. ساختمان شیمیایی اسانس ها، شامل استرها، آلدئید ها، الکل ها، فنولها، کتن ها و ترپن ها می باشد. که بسته به نوع و تعداد کربنهای زنجیره اصلی و شاخه های جانبی متصل به آن و نوع آلیفاتیک یا آروماتیک، بودن آن خواصی متفاوت در عطر و بو وطعم از خود نشان میدهند، تهیه این گروه مواد به دو صورت سنتز آزمایشگاهی و جداسازی طبیعی از گیاهان صورت می پذیرد. در زیر به صورت تیتر وار برخی از انواع اسانسها و ترکیبات آنها را نوشته ایم.

  • استرها: عمدتا بنزوییک، استیک، سالسیلیک، و سینامیک اسیدها
  • الکلها: منتول و بورنیول
  • آلدهیدها: بنزآلدهید، سینامالدهید، سیترال
  • اسیدها: بنزوییک، سینامیک، ایزو والریک در حالت آزاد
  • فنولها: تیمول، اوژنول، کارواکرول
  • کتونها: کارون، منتون، ایرون، کامفور
  • لاکتونها: کومارین
  • ترپنها: کامفیین، پینن، لیمونن، سدرین، فلاندرین
  • هیدروکربنها: سیمین، استیرن، فنیل اتیلن

اسانس از کدام قسمت گیاهان استخراج می شود؟

همانطور که در قسمت منابع اسانس اشاره شد، روغن های اسانسی مختلف، در برگها و گلها؛ پوست و ساقه؛ بذرها و میوه ها؛ چوب و ریشه ها و ساقه های زیر زمینی و در برخی از گیاهان در صمغ روغنی یافت می شود. این روغنها که عمدتأ فرار می باشند را میتوان از گیاهان با روشهای گوناگونی بدست آورد که عبارتند از:

  • فشردن
  • تقطیر
  • استخراج با حلالهای فرار
  • روغن های جذب کننده اسانس

لازم به ذکر است که استخراج با حلالهای فرار یک روش جدید است که میتواند جایگزین روشهای دیگر شود اما از تقطیر گرانتر است. انشالله در مقاله ای دیگر به بررسی روش استخراج با حلال های فرار خواهیم پرداخت. در ادامه مقاله روش های استخراج اسانس ها بصورت تیتر وار روش های استخراج اسانس ها را مرور میکنیم.

روش های استخراج اسانس هااستخراج  اسانس ها

الف) روش تقطیر: که به چهار شکل مورد استفاده قرار می گیرد. هدف از روش تقطیر اینست که سطح تماس آب را با مواد مؤثره گیاه زیادتر کرده و در نهایت باعث جابجا شدن اسانس از جای خود به جایی که مورد نظر ماست میشود.

ب) روش خراش، فشار و تیغ زدن: بعضی از اسانس ها زمانی که حرارت می بینند تجزیه می شوند که برای استخراج آن ها باید از روش خراش دادن، فشار و تیغ زدن استفاده شود. این روش شامل دو نوع روش اسفنجی و روش تیغ زدن و سوراخ کردن اندام مورد نظر می باشد. بطور کلی این روش برای گونه های گیاهی انتخاب میشود که اندام های گوشتی دارند.

ج) روش استخراج با حلال: با توجه به نوع اسانس از دو نوع حلال فرار و حلال غیر فرار استفاده می شود. اگر گیاه دارای اسانسی باشد که با حلال ترکیب می گردد، جداسازی آن سخت بوده و برای سهولت از حلال های فرار استفاده می شود.

د) استخراج با استفاده از آنزیم های هیدرولیز کننده: معمولا این روش برای گروهی از اسانس ها استفاده می شود که منشا گلوکزیدی دارند (مثل بادام تلخ).

هـ) استخراج اسانس به روش دی اکسید کربن: در بیشتر اسانس هایی که منشا ترپنی دارند از این روش استفاده می شود.

در تهیه آزمایشگاهی از برهم کنش مواد اولیه که عموما جزو ترکیبات یاد شده در بالا می باشند طی فرآیندهای ساخت مواد شیمیایی (سنتز)، که روشهای ساده و یا بسته به نوع اسانس، شیوه های ساخت پیچیده مواد را در بر می گیرد استفاده می شود. توجه به این نکته ضروری است که عمدتأ شیوه های سنتز شیمیائی در ساخت اسانس از موادی به عنوان مواد اولیه و حلالهای شیمیائی و کاتالیزورها استفاده می گردد که به صورت عام سمی هستند، و چـون اسانس های گیاهی را بیشتر به جهت استفاده در صنایع غذائی و داروئی و بهداشتی آرایشی تهیه میکنند، همواره شیوه های تهیه اسانس های سنتزی آزمایشگاهی دارای شرایط و قوانین سخت و خاصی میباشند. شما میتوانید برای مطالعه بیشتر در مورد اسانس ها و متابولیت های ثانویه بخش اسانس ها و ترکیبات فرار گیاهی را از سایت هربال مارکت مطالعه کنید.

تهیه و تنظیم

  • تهیه و تنظیم از هربال مارکت
  • نویسنده: الهام اکبری، کارشناس گیاهان دارویی
  • عنوان مقاله: روش های استخراج اسانس ها
  • هربال مارکت را در پیج اینستاگرام دنبال کنید.
درباره مهدی قنبری

سلام خدمت همه فعالین حوزه گیاهان دارویی من مهدی قنبری کارشناسی ارشد گیاهان دارویی از دانشگاه تربیت مدرس تهران هستم. در مقطع کارشناسی از رشته باغبانی دانشگاه تبریز فارغ التحصیل شده ام. مدتی به عنوان مدیر مرکز خدمات تخصصی گیاهان دارویی فعالیت داشته ام و اکنون در زمینه بازاریابی و فروش و کشت و کار گیاهان دارویی فعالیت می کنم. مطمئنا تمام اطلاعات بدست آمده از تجارب مزرعه ای و بازاری خود را با قلم خود به اطلاع شما خواهم رساند امیدوارم که مورد پسندتان واقع گردد. منتظر نظرات سازنده شما برای بهبود وضعیت سایت هستیم. باتشکر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 
 
 

پاسخ معادله زیر را وارد کنید * مهلت سه دقیقه ای معادله به اتمام رسیده، جهت دریافت معادله جدید روی دکمه کناری آن کلیک کنید.